مىكنند ) . 2 - السماء والعالم ( در شرح أحوال أجسام بسيط . . . ) . 3 - كون وفساد ( در شرح چگونگى توليد وتوالد . . . ) . 4 - آثار علوي ( در بحث از كائنات جوّى مثل شهاب ورعد و . . . ) . 5 - معادن ( كه در آن از مركبات جمادى بحث مىشود ) . 6 - نباتات . 7 - حيوانات . 8 - نفس ( كه مشتمل بر بحث از نفس وقواى آن مىباشد ) . اقسام فرعى حكمت طبيعي : 1 - طبّ . 2 - احكام نجوم . 3 - فراست . 4 - علم تعبير . 5 - طلسمات . 6 - نيرنجيات . 7 - كيميا . اقسام اصلى حكمت رياضى : 1 - علم عدد ( حساب ) . 2 - علم هندسه . 3 - علم هيئت . 4 - علم موسيقى . اقسام فرعى حكمت رياضى : 1 - جمع وتفريق هندى . 2 - جبر ومقابله ( اين دو از فروعات علم عدد يا حساب است ) . 3 - مساحت . 4 - حيل متحركه . 5 - جرّ أثقال . 6 - أوزان وموازين . 7 - ابزار جنگى . 8 - مناظر ومرايا . 9 - انتقال آبها ( رديفهاى 3 تا 9 از فروعات هندسه است ) . اقسام اصلى حكمت الهى : 1 - علم كلى ( كه از أمور ومعاني عامّه بحث مىكند ) . 2 - علم الهى ( كه از مفارقات بحث مىكند ) . اقسام فرعى حكمت الهى : 1 - وحى ( كه در آن از نبوت بحث مىشود ) . 2 - معاد . اقسام حكمت عملي : 1 - اخلاق . 2 - تدبير منزل . 3 - سياست مدن « 1 » . 8 - ابن حزم اندلسى ( 384 - 456 ق ) ابن حزم اندلسى ، يكى ديگر از علماى اسلامى است كه در رسالهء مراتب العلوم به اين مهم پرداخته است .

--> ( 1 ) . ابن سينا حكمت عملي را سه قسم كرده است ، امّا فارابى چنان كه گذشت دو قسم ياد كرده است .